Erken okuryazarlık, çocukların formal okuma-yazma öğretiminden önce ve onunla bağlantılı olarak geliştirdiği dil, kitap, yazı, ses ve anlam kurma becerilerinin bütünüdür.
Erken okuryazarlık okul öncesinde harfleri ezberletmekten ibaret değildir. Konuşma-dinleme, sözcük bilgisi, anlatı, kitap kavramı, yazı farkındalığı ve ses farkındalığı oyun ve günlük etkileşimlerle desteklenir.
Erken okuryazarlık; çocuğun dili kullanması, dinlediğini anlaması, yeni sözcükler öğrenmesi, olay anlatması, kitapla ilişki kurması, yazının anlam taşıdığını fark etmesi ve sesleri ayırt etmeye başlaması gibi alanları kapsar.
Bu beceriler birbirinden kopuk çalışma sayfalarıyla değil, sohbet, resimli kitap, şarkı, oyun, çizim, dramatizasyon ve yazılı çevreyi fark etme gibi anlamlı etkinliklerle gelişir.
Formal öğretim, okuma ve yazma becerilerini sistematik, doğrudan ve öğretim programı içinde kazandırmayı hedefler. Erken okuryazarlık ise okul öncesinde bu öğrenmelerin temelini oluşturan farkındalık ve ön becerileri destekler.
Okul öncesinde çocuğun yazı yazıyormuş gibi karalamalar yapması, adının baş harfini fark etmesi veya kafiyeli sözcükleri ayırt etmesi desteklenebilir; fakat bu durum bütün çocuklara erken formal okuma-yazma baskısı uygulanacağı anlamına gelmez.
Öğretmen sınıf etiketlerini çocuklarla birlikte inceler, kitap okurken başlık ve yazar hakkında konuşur, öykü sırasını resimlerle yeniden kurdurur ve çocukların kendi mesajlarını çizim-yazı karışımıyla üretmesine alan açar.
Amaç doğru harf biçimini sürekli düzeltmek değil, çocuğun yazının iletişim amacı taşıdığını ve ses-dil-anlam arasında ilişkiler bulunduğunu keşfetmesidir. Bireysel farklılıklar ve çocuğun gelişimsel hazırbulunuşluğu gözetilir.
Durum: Çocuklar öykünün sonunu resimleyip resmin altına kendi mesajlarını çizgi ve harf benzeri işaretlerle yazıyor.
Çözüm: Çocuklar yazının iletişim amacı taşıdığını fark ediyor ve üretim girişiminde bulunuyor. Bu erken okuryazarlık deneyimidir; doğru yazım öğretimi değildir.
Durum: Öğretmen dört yaş grubundaki tüm çocuklara her gün aynı kelimeyi kopyalatıyor ve farklı yazanları düzeltiyor.
Çözüm: Bu uygulama erken okuryazarlığın oyun ve anlam temelli doğasından uzaklaşıp formal yazı öğretimine yaklaşmaktadır. Daha doğal ve bireyselleştirilmiş fırsatlar gerekir.
Hayır. Harf bilgisi bunun bir parçası olabilir; ancak sözlü dil, kitap, yazı ve ses farkındalığı da temel bileşenlerdir.
Harfler anlamlı bağlamlarda, çocuğun ilgisine ve gelişimine uygun biçimde fark ettirilebilir; amaç baskılı formal öğretim değildir.
Karalama, çocuğun yazının iletişim amacı taşıdığını keşfetmesinin ve yazı üretimine yaklaşmasının bir göstergesi olabilir.
Konuyu Birkan Işık’ın video anlatımı ve özgün ders özetiyle pekiştir.
Yakın kavramların kısa tanımlarını, örneklerini ve ayırt etme noktalarını karşılaştır.
23 ders alanına, kaynaklara ve ücretsiz çalışma araçlarına tek merkezden ulaş.
Önce temel kavramı ayır, ardından örnek olayları incele ve konuyu deneme sorularıyla pekiştir.
Bu rehber, ücretsiz dersler ve deneme analiz aracıyla birlikte kullanılmak üzere hazırlandı.Rehberleri incele, ücretsiz derslerle pekiştir ve deneme analizinden tekrar önceliğini gör.
