Durum: Çocuk ‘Kedi kaçtı’ diyor. Öğretmen ‘Evet, beyaz kedi kapı açılınca bahçeye hızlıca kaçtı’ diye yanıtlıyor.
Çözüm: Öğretmen çocuğun cümlesini reddetmeden ayrıntı ekliyor; sözcük dağarcığı ve anlatı yapısını modelleyerek genişletiyor.
OKULA UYUM VE ERKEN OKURYAZARLIK · İÇERİK REHBERİ
Sözcük dağarcığı ve sözlü anlatı becerisi
Sözcük dağarcığı, çocuğun anladığı ve kullandığı sözcüklerin çeşitliliğini; sözlü anlatı ise olayları, düşünceleri ve deneyimleri anlamlı bir sıra içinde aktarma becerisini ifade eder.
KISA CEVAP
Sözcük bilgisi ve anlatı becerisi sohbet, ortak kitap okuma, dramatizasyon ve çocuğun yaşantısını anlatmasına zaman verme yoluyla gelişir. Öğretmen çocuğun cümlesini düzeltmek yerine genişletici geri bildirim sunar.
Anlama ve kullanma sözcükleri
Çocuk bazı sözcükleri anlayıp henüz konuşmasında kullanmayabilir. Bu nedenle yalnızca söylediği sözcükleri değil, yönerge ve öykü içindeki anlamı nasıl kavradığını da gözlemek gerekir.
Yeni sözcük, çocuğun bildiği deneyimle ilişkilendirildiğinde daha kalıcı olur. ‘Kocaman’ sözcüğünü yalnızca tanımlamak yerine büyük-küçük nesneleri karşılaştırmak anlamı görünür kılar.
Anlatının temel yapısı
Anlatı; karakter, olay, zaman, mekân ve olayların birbirine bağlanmasını içerir. Çocuk başlangıçta tek bir olayı anlatabilir; yetişkinin açık uçlu soruları ve görsel sıralama desteği anlatıyı genişletebilir.
Öğretmen çocuğun sözünü kesmeden bekler, anahtar sözcükleri tekrar eder ve çocuğun cümlesini biraz daha zengin biçimde modelleyebilir. Bu, çocuğun yerine anlatmak değildir.
Ortak kitap ve sohbet
Kitap okurken resim hakkında konuşmak, yeni sözcüğü bağlamda kullanmak ve öykünün sonunu tahmin ettirmek sözlü dili destekler. Sorular yalnızca ‘Bu ne?’ düzeyinde kalmamalı; neden, nasıl ve sonra ne oldu sorularına da yer verilmelidir.
Çocuğun ev dili, kültürü ve yaşantıları anlatı çalışmalarına dâhil edilir. Farklı anlatım biçimleri eksiklik değil, sınıfın dilsel zenginliğidir.
SINAVDA UYGULA
Örnek durumları kavramla eşleştir.
Durum: Çocuk üç resme bakıp önce yağmur yağdığını, sonra çocuğun şemsiye aldığını, en sonunda dışarı çıktığını anlatıyor.
Çözüm: Çocuk olayları zaman ilişkisi içinde bağlıyor; bu sözlü anlatı ve sıralama becerisidir.
ÖABT için hızlı notlar
- Sözcük dağarcığında anlama ve kullanma boyutları ayrılabilir.
- Anlatı; olay, karakter, zaman ve neden-sonuç ilişkileriyle gelişir.
- Açık uçlu sorular ve bekleme süresi çocuk anlatısını destekler.
- Öğretmen çocuğun sözünü düzeltmek yerine genişletici model sunar.
SIK SORULANLAR
Bu başlıkta karıştırılan noktalar.
Çocuk çok sözcük biliyorsa iyi anlatıcı mıdır?
Sözcük bilgisi önemlidir; ancak anlatıda olayları bağlama, sıra ve dinleyiciye göre aktarma da gerekir.
Çocuğun cümlesi yanlışsa hemen düzeltilmeli mi?
Anlamı bozmadan doğru modeli doğal biçimde sunmak, sürekli doğrudan düzeltmeden daha destekleyicidir.
Kitap okuma yalnızca dinleme etkinliği midir?
Hayır. Sohbet, tahmin, görsel inceleme ve yeniden anlatma etkinliğin önemli parçalarıdır.
KAVRAMLARI PEKİŞTİR
Bu konunun kavramlarını örneklerle karşılaştır.
Erken okuryazarlık
Dinlediğini anlama
Sözlü metindeki bilgi, olay, ilişki ve çıkarımları anlamlandırma becerisidir.
Tanım ve örneği incele →Erken okuryazarlıkEtkileşimli okuma
Çocuğun soru, tahmin, yeniden anlatma ve bağlantı kurmayla etkin konuşmacı olduğu birlikte okuma biçimidir.
Tanım ve örneği incele →Erken okuryazarlıkSözcük bilgisi
Çocuğun anladığı ve iletişimde kullandığı sözcüklerin anlam, ilişki ve kullanım bilgisidir.
Tanım ve örneği incele →KONU BAĞLANTILARI
Rehberi diğer çalışma merkezleriyle tamamla.
VİDEOİncele →100İncele →2027İncele →
Video ders özetleri
Konuyu Birkan Işık’ın video anlatımı ve özgün ders özetiyle pekiştir.
Okul Öncesi Terimler Sözlüğü
Yakın kavramların kısa tanımlarını, örneklerini ve ayırt etme noktalarını karşılaştır.
Okul Öncesi ÖABT yol haritası
23 ders alanına, kaynaklara ve ücretsiz çalışma araçlarına tek merkezden ulaş.
ÇALIŞMA İPUCU
Bu konuyu çalışırken neye dikkat etmelisin?
Sözcük bilgisi ve anlatı becerisi sohbet, ortak kitap okuma, dramatizasyon ve çocuğun yaşantısını anlatmasına zaman verme yoluyla gelişir. Öğretmen çocuğun cümlesini düzeltmek yerine genişletici geri bildirim sunar.
Önce temel kavramı ayır, ardından örnek olayları incele ve konuyu deneme sorularıyla pekiştir.
Bu rehber, ücretsiz dersler ve deneme analiz aracıyla birlikte kullanılmak üzere hazırlandı.ÇALIŞMAYA DEVAM ET
İlgili bir sonraki konuya geç.
DERS REHBERLERİ
Rehberleri aç →Bir sonraki konuna geç.
Rehberleri incele, ücretsiz derslerle pekiştir ve deneme analizinden tekrar önceliğini gör.