Yazı farkındalığı, yazının konuşmadan farklı bir anlam taşıma sistemi olduğunu ve yazının yönü, sözcükleri, harfleri ve kitap bölümleri gibi özellikleri fark etmeyi içerir.
Çocuk yazının soldan sağa veya satır yönüne göre izlendiğini, sözcüklerin boşluklarla ayrıldığını, harflerin sözcükleri oluşturduğunu ve kitabın kapak-sayfa-başlık gibi bölümleri olduğunu günlük okuma deneyimleriyle keşfeder.
Kitabın kapağı, arka kapağı, sayfaları, başlığı, yazarı ve çizeri vardır. Kitabın hangi yönden tutulacağı, sayfaların nasıl çevrileceği ve metinle resmin farklı görevleri olduğu okuma sırasında doğal biçimde gösterilebilir.
Çocuğun kitabı ters çevirmesi veya sayfaları karıştırması hata olarak cezalandırılmaz. Yetişkin modeli sakin biçimde gösterir ve çocuğun kitaba dokunarak keşfetmesine izin verir.
Türkçede yazı genellikle soldan sağa ve satırlar yukarıdan aşağıya izlenir. Öğretmen parmağıyla metni takip ederken sözcükler arasındaki boşluğu ve cümlenin birimlerini görünür kılabilir.
Harfler sözcükleri, sözcükler cümleleri oluşturur. Bu kavramlar okul öncesinde tanım ezberiyle değil, çocuğun anlamlı yazılı çevrede isim, etiket, liste, not ve kitap metniyle karşılaşmasıyla desteklenir.
Çocukların isim kartları, merkez etiketleri, günlük akış çizelgesi, alışveriş listesi, sınıf mesajı ve oyun tabelaları yazının işlevini görünür kılar. Öğretmen yazıyı çocuğun yanında üretir ve ‘Buraya ne yazalım?’ diyerek çocuğun mesajını kayda geçirir.
Amaç yazı yönünü mekanik olarak tekrar ettirmek değil, yazının bir anlamı ve iletişim amacı olduğunu göstermektir. Çocuğun kendi işaretlerini ve çizimlerini yazıyla ilişkilendirmesi desteklenir.
Durum: Çocuk kitabı açmadan önce kapağı gösteriyor, başlığı ve çizeri soruyor; öğretmen bu bilgileri çocukla birlikte inceliyor.
Çözüm: Çocuk kitabın bölümlerini ve kitabı oluşturan kişileri fark ediyor. Bu kitap kavramları ve yazı farkındalığına ilişkin bir deneyimdir.
Durum: Çocuklar oyun alanına ‘fırın’ tabelası yapmak istiyor; öğretmen onların söylediği kelimeyi büyük kâğıda yazıyor.
Çözüm: Yazı gerçek bir iletişim amacıyla kullanılmış ve çocukların sözlü mesajı yazılı biçime dönüştürülmüştür. Bu doğal yazı farkındalığı uygulamasıdır.
Öncelik doğal okuma ve yazma bağlamlarıdır. Öğretmen metni takip ederek ve gerçek mesajlar yazarak yönü görünür kılabilir.
Hayır. Kapak, sayfa, yön, başlık, yazar, çizer ve metin-resim ilişkisi gibi birçok kavramı içerir.
Karalamalar, yazının iletişim amacı ve yazılı sembol üretimi hakkında erken farkındalık göstergesi olabilir; yetişkin bunları anlamlı mesajla ilişkilendirir.
Konuyu Birkan Işık’ın video anlatımı ve özgün ders özetiyle pekiştir.
Yakın kavramların kısa tanımlarını, örneklerini ve ayırt etme noktalarını karşılaştır.
23 ders alanına, kaynaklara ve ücretsiz çalışma araçlarına tek merkezden ulaş.
Önce temel kavramı ayır, ardından örnek olayları incele ve konuyu deneme sorularıyla pekiştir.
Bu rehber, ücretsiz dersler ve deneme analiz aracıyla birlikte kullanılmak üzere hazırlandı.Rehberleri incele, ücretsiz derslerle pekiştir ve deneme analizinden tekrar önceliğini gör.
