Bilişsel gelişim; çocuğun dikkatini yöneltme, bilgiyi hatırlama, sınıflama, ilişki kurma, problem çözme ve düşüncesini açıklama becerilerindeki değişimleri kapsar.
Okul öncesinde bilişsel süreçler en iyi somut materyal, oyun, soru, tekrar ve çocuğun aktif katılımıyla desteklenir. Dikkat, bellek, sınıflama ve problem çözme birbirinden kopuk beceriler değildir.
Dikkat, çocuğun belirli bir uyarana veya göreve yönelmesi ve bir süre sürdürmesidir. Okul öncesi çocukta dikkat süresi etkinliğin anlamına, materyale, yorgunluğa ve yetişkin desteğine göre değişir. Dikkati yalnızca sessiz oturma olarak değerlendirmek doğru değildir.
Bellek; bilgiyi kodlama, saklama ve gerektiğinde geri getirme süreçleriyle ilişkilidir. Çocuk bir oyunun sırasını hatırlayabilir, ancak uzun bir sözlü yönergeyi aklında tutamayabilir. Görsel ipuçları, tekrar ve eylemle öğrenme hatırlamayı destekler.
Sınıflama, nesneleri ortak bir özelliğe göre gruplamaktır. Renk, şekil, kullanım amacı veya birden fazla ölçüt kullanılabilir. Öğretmen yalnızca doğru grubu aramaz; çocuğun hangi ölçütü seçtiğini ve gerekçesini de sorar.
İlişki kurma; benzerlik-farklılık görme, neden-sonuç tahmini yapma ve parçalarla bütünü bağlama gibi süreçleri içerir. Açık uçlu materyaller, çocuğun tek bir doğruya bağlı kalmadan düşünmesine fırsat verir.
Problem çözme, hedefe ulaşmak için durumu fark etme, seçenek üretme, deneme ve sonucu değerlendirme sürecidir. Öğretmen çözümü hemen söylemek yerine "Başka nasıl deneyebiliriz?", "Ne değişti?" ve "Bunu neye dayanarak düşündün?" gibi sorular kullanabilir.
Bilişsel gelişimi destekleyen etkinliklerde sonuç kadar süreç önemlidir. Çocuk başarısız denemeden sonra yeni bir yol bulabiliyorsa, düşünme esnekliği ve problem çözme deneyimi kazanır.
Durum: Çocuk düğmeleri önce renge, sonra büyüklüğe göre grupluyor ve iki sınıflamanın da mümkün olduğunu söylüyor.
Çözüm: Çocuk farklı ölçütleri kullanarak sınıflama esnekliği göstermiştir. Öğretmen tek doğru ölçüt dayatmak yerine gerekçeyi açmalıdır.
Durum: Kule sürekli devriliyor. Öğretmen kuleyi kendisi düzeltmek yerine çocuğa tabanı ve üst parçaları karşılaştırmasını soruyor.
Çözüm: Öğretmen çocuğun gözlem, tahmin ve deneme sürecini desteklemiş; çözümü doğrudan vermemiştir.
Hayır. Dikkat, anlamlı bir göreve yönelme ve sürdürme olarak gözlenir; yalnızca sessizlik ölçüt değildir.
Hayır. Kullanım amacı, doku, büyüklük veya birden fazla özellik de ölçüt olabilir.
Çocuğun güvenliği veya süreç tıkandığında destek verebilir; mümkün olduğunda soru, ipucu ve deneme fırsatıyla çocuğun düşünmesini sürdürür.
Konuyu Birkan Işık’ın video anlatımı ve özgün ders özetiyle pekiştir.
Yakın kavramların kısa tanımlarını, örneklerini ve ayırt etme noktalarını karşılaştır.
23 ders alanına, kaynaklara ve ücretsiz çalışma araçlarına tek merkezden ulaş.
Önce temel kavramı ayır, ardından örnek olayları incele ve konuyu deneme sorularıyla pekiştir.
Bu rehber, ücretsiz dersler ve deneme analiz aracıyla birlikte kullanılmak üzere hazırlandı.Rehberleri incele, ücretsiz derslerle pekiştir ve deneme analizinden tekrar önceliğini gör.
