Duygu düzenleme, çocuğun duyguyu yok etmesi değil; duygusunu fark etmesi, adlandırması, yoğunluğu tolere etmesi ve destekle uygun tepki geliştirmesidir.
Okul öncesinde duygu düzenleme önce birlikte düzenleme yoluyla gelişir. Sakin yetişkin, duygu dili, öngörülebilir sınır, hareket ve oyun; çocuğun zamanla kendi düzenleme stratejilerini kurmasına yardım eder.
Öfke, korku, üzüntü veya heyecan duygudur; vurma, bağırma, kaçma veya eşyaya zarar verme ise davranış biçimidir. Öğretmen duyguyu kabul ederken zarar veren davranışa sınır koyabilir: Kızgın olabilirsin, vurmasına izin veremem gibi kısa ve net bir dil kullanır.
Okul öncesi çocuklar yoğun duyguda uzun açıklamaları takip etmekte zorlanabilir. Önce sakinleşme ve güvenlik, sonra olayın konuşulması daha etkilidir.
Yetişkinin sesi, yüz ifadesi, bedensel yakınlığı ve tutarlı sınırı çocuğun sinir sistemi için düzenleyici bir çevre oluşturur. Öğretmen çocuğun yerine duyguyu bastırmaz; nefes, su, sakin köşe, hareket, görsel kart veya kısa bekleme gibi yaşa uygun seçenekler sunar.
Çocuk sakinleşince duyguya ad verilir, tetikleyici ve bir sonraki adım konuşulur. Amaç her krizi mükemmel yönetmek değil, tekrarlarla beceriyi güçlendirmektir.
Öğretmen kendi duygusunu uygun biçimde ifade ederek model olabilir: Şu an sesler çok arttı, bir nefes alıp daha yavaş konuşacağım. Bu, duyguyu bastırmadan davranışı düzenlemeyi gösterir.
Sınırlar kısa, tutarlı ve öngörülebilir olmalıdır. Çocuğu utandırmak, duyguyu küçümsemek veya sakinleşmeyi bir itaat testi hâline getirmek düzenleme becerisini desteklemez.
Durum: Efe oyuncağı alınca bağırıp arkadaşına vurmak istiyor. Öğretmen elini güvenli biçimde durdurup öfkesini adlandırıyor ve sırayla oynama seçeneği sunuyor.
Çözüm: Duygu kabul edilmiş, zarar veren davranışa sınır konmuş ve çocuğa uygulanabilir bir sonraki adım verilmiştir.
Durum: Çocuk sakinleştikten sonra öğretmen resimli kartlarla ne olduğunu, hangi duyguyu yaşadığını ve bir dahaki sefere ne yapabileceğini konuşuyor.
Çözüm: Öğrenme ve problem çözme sakinleşme sonrasına bırakılmış; duygu dili ve öz düzenleme desteklenmiştir.
Hayır. Duygu anlaşılır bulunabilir; vurma, zarar verme veya tehlikeli davranışa yine net sınır konur.
Amaç çocuğu dışlamak değil, güvenli ve destekli biçimde sakinleşmesine yardım etmektir. Kullanım dili ve yetişkin desteği belirleyicidir.
Yoğun duyguda dikkat ve dil kullanımı zorlaşabilir. Sakinleşme sonrasında olay ve alternatif davranış daha iyi işlenebilir.
Konuyu Birkan Işık’ın video anlatımı ve özgün ders özetiyle pekiştir.
Yakın kavramların kısa tanımlarını, örneklerini ve ayırt etme noktalarını karşılaştır.
23 ders alanına, kaynaklara ve ücretsiz çalışma araçlarına tek merkezden ulaş.
Önce temel kavramı ayır, ardından örnek olayları incele ve konuyu deneme sorularıyla pekiştir.
Bu rehber, ücretsiz dersler ve deneme analiz aracıyla birlikte kullanılmak üzere hazırlandı.Rehberleri incele, ücretsiz derslerle pekiştir ve deneme analizinden tekrar önceliğini gör.
